دسته: مقاله

الیاف بازالت چیست؟ 

«بازالت» سنگ‌های آذرین خروجی هستند که در اثر انجماد یک ماگمای قلیایی در سطح یا در نزدیکی سطح زمین یا بستر دریا تشکیل شده است. بازالت‌ها وسیع‌ترین گستره سنگ‌های آذرین را در پهنه قاره‌ها وکف اقیانوس‌ها دارند. به علت مجاورت با سطح زمین و یا کف دریا و سرعت زیاد سرد شدن، رشد کریستالی در بازالت‌ها در هنگام انجماد نسبت به سایر سنگ‌های آذرین خیلی کمتر است.بازالت در موارد زیر مصرف دارد: حفاظت حرارتی، مواد اصطکاکی (مانند لنت ترمز و…)،‌ مخازن تحت فشار (مانند تانک‌ها و سیلندرهای گاز)، مقاطع باربر (پروفیل‌های ساختمانی)، پره‌های آسیاب‌های بادی، ورق‌های سیمانی مسلح (جایگزین آزبست در ورق‌های آزبست سمنت)، تیرهای برق، پوشش کشتی‌ها، بدنه اتومبیل، تجهیزات ورزشی، مسلح کردن بتن، ساخت بلندگو، مصارف نظامی و فضایی و پر کردن فضاهای خالی ساختمانی.

امروزه موسسات تحقیقاتی بسیاری به تحقیق و تعیین خواص مواد اولیه مناسب و دارای ظرفیت تولید الیاف، رفتار مواد در فرآیند تولید و خواص محصول نهایی در کشورهایی چون اتریش، بلژیک، چک، مجارستان، آلمان، ایتالیا، اسپانیا، روسیه و اوکراین مشغولند و بسیاری از دپارتمان‌های تحقیق و توسعه این صنعت به تحقیق و نوآوری در پروژه‌های تولید الیاف از بازالت سایر سنگ‌های طبیعی اشتغال دارند و از این طریق تولید الیاف بازالت دیگر یک فناوری انحصاری نیست که تنها روسیه و اوکراین به آن دسترسی داشته باشند. پیش از این تنها این ۲ کشور توان تولید آن را داشتند.
کانی‌های موجود در بازالت‌ها و ترکیب شیمیایی آنها متغیر است. براساس محل جغرافیایی وجود این محصول معدنی، بازالت‌ها معمولا حاوی سیلیس، آلومین، اکسید آهن، اکسیدهای قلیایی خاکی و اکسیدهای قلیایی هستند. بیشتر کانی‌های متبلور موجود در بازالت‌ها شامل پلاژیوکلازها (به‌ویژه آلبیت و آنورتیت) و پیروکسن‌ها (به‌ویژه اوژیت) هستند.

فرآیند تولید الیاف بازالت

نخستین فرآیند تولید الیاف بازالت در سال ۱۹۲۳م ثبت شده است. با این حال، تنها از اوایل دهه ۱۹۶۰ میلادی، تحقیقات گسترده در این حوزه انجام شده است. در نیمه دوم قرن بیستم میلادی، سرمایه‌گذاری‌های اساسی در تحقیقات، دانش فنی و تولید الیاف بازالت در اتحاد جماهیر شوروی سابق انجام شده و نتایج حاصل از تحقیقات مخفی نگه داشته شده است.
پس از فروپاشی شوروی و از سال ۱۹۹۱م، شرکت‌های تولیدکننده الیاف بازالت در روسیه و سایر جمهوری‌های تازه استقلال‌یافته خصوصی شدند و به این ترتیب محدودیت انتقال فناوری تولید الیاف بازالت برطرف شد. ولی حتی با شرایط جدید هم، تا اندکی قبل، تولید این محصول تا حد زیادی محدود به روسیه و اوکراین بود.

الیاف بازالت با وجود مشابهت بسیار با الیاف شیشه و حتی مشابهت فرآیند تولیدی، ویژگی‌های مقاومتی بهتری نسبت به آن دارد. الیاف بازالت بر خلاف الیاف شیشه در مقابل قلیایی ها، مواد اسیدی و نمکی بسیار مقاوم است و به همین خاطر در بتن، پل‌ها و سازه‌های دریایی کاربرد وسیعی دارد.
در مقایسه با الیاف کربن و آرامید (الیاف مصنوعی)، الیاف بازالت در بازه دمایی وسیع‌تری (۲۶۹- تا ۶۵۰+ درجه سانتیگراد) کاربرد دارد و در برابر اکسید اسیون، تشعشع،‌ تراکم و نیروهای برشی بسیار مقاوم‌تر است. از طرفی ضخامت الیاف بازالت بین ۹ تا ۱۳ میکرون است. حداقل حد زیستی و زیست‌محیطی تعریف شده مجاز در استفاده از الیاف برای ساخت ورق‌های بتنی تقویت شده با الیاف، ۵ میکرون است و بنابراین الیاف بازالت به عنوان جایگزین مطلوبی برای آزبست در ورق‌های سیمانی مسلح شده است.

ظرفیت ایران در تولید الیاف بازالت

سنگ بازالت که یک سنگ آتشفشانی بیرونی است به صورت منشورهای ستونی در مناطق مختلفی از کشور وجود دارد که ازجمله مهم‌ترین آنها معدن سربیشه در خراسان جنوبی است که عمر بیش از ۱۰۰ساله این معدن به همراه وجود ذخایر فراوان در ضلع‌های مختلف ۳، ۴، ۵ و ۶ سبب شده تا ذخایر بازالت این منطقه در جهان بی‌نظیر باشد.
همچنین از دیگر مناطقی که ذخایر فراوانی از بازالت را در خود جای داده؛ جاده هراز و ماکو است که این سنگ به دلیل فعالیت‌های آتشفشانی فراوان در آن یافت می‌شود. ازسوی دیگر در تربت حیدریه و مناطقی که روی کمربند ولکانیک یا همان آتشفشانی قرار گرفته‌اند ذخایر این کانی فراوان یافت می‌شود.
درحال‌حاضر از سنگ‌های منشوری بازالت که از زیبایی خاصی برخوردار هستند در ساخت جدول‌ها، پیاده‌روها، سنگ‌فرش پارک‌ها، نمای ساختمان و پشم سنگ که به‌عنوان عایق در صنایع مختلف به‌کار می‌رود، استفاده می‌شود. همچنین به دلیل وجود سیلیس در این کانی در ساخت ورق‌های فایبر گلاس نیز امکان استفاده از بازالت را فراهم کرده است. ذخایر بازالت در کشور و بیش از ده‌ها میلیون تن می‌رسد. اما از آنجایی این سنگ به‌صورت قواره‌ای و منشوری در معادن بوده از این‌رو برای استخراج سالم این سنگ به دقت و ظرافت خاصی نیاز است که این موضوع زمان و در نتیجه هزینه استخراج را افزایش می‌دهد.

سرمایه‌گذاری‌ مورد نیاز برای تولید الیاف بازالت

نکته قابل توجه آن است که بهره‌برداری از منابع بازالت و تولید الیاف از آن نیاز به سرمایه‌گذاری‌های سنگین هم ندارد. برآورد می‌شود که برای ساخت یک کارخانه تولید الیاف بازالت که ظرفیت تولید ۲۰ تا ۲۵ هزار تن در سال داشته باشد، تنها حدود ۱۵ تا ۲۰ میلیارد تومان سرمایه نیاز است. با چنین سرمایه‌گذاری بلندمدتی می‌توان نیاز داخلی به الیاف و عایق‌های صنعتی را رفع کرده و حتی اقدام به صادرات این محصول به کشورهای دیگر کرد. البته در این راه هم مانند هر فعالیت اقتصادی دیگری، موانعی وجود دارد.

در حال حاضر، در کشور به فناوری تولید و همچنین ماشین‌ها و تجهیزات مورد نیاز معادن و کارخانه‌های فرآوری بازالت دسترسی نداریم. برای رفع این نیاز باید به همکاری با کشورهای تولیدکننده الیاف بازالت روی آورد. البته خوشبختانه در انتخاب شریک تجاری، محدودیتی وجود ندارد و کشورهای مختلفی که در زمینه تولید این محصول معدنی فعال هستند، می‌توانند ایران را در راه رسیدن به هدف خود همراهی کنند. تا چند دهه پیش به دلیل کاربردهای نظامی گسترده الیاف بازالت، فناوری آن محرمانه محسوب می‌شد و در اختیار تمام کشورهای جهان قرار نمی‌گرفت. اما اکنون کشورها آماده انتقال تجربیات خود هستند. با برداشتن شدن تحریم‌ها، این روند انتقال تجربیات می‌توان سرعت بیشتری هم بگیرد. علاوه بر روسیه و اوکراین که تولیدکنندگان سنتی این محصول هستند، بسیاری از کشورهای اروپایی و حتی چین هم از دانش و تجهیزات مورد نیاز برای تولید آن برخوردار هستند.
با توجه به آنکه همه شرایط برای تولید این محصول معدنی با ارزش آماده است، انتظار می‌رود که بخش خصوصی آمادگی خود را برای سرمایه‌گذاری در این بخش اعلام کند. نقش دولت هم حائز اهمیت خواهد بود. البته از دولت انتظار نمی‌رود که برای تولید الیاف بازالت شروع به سرمایه‌گذاری کند در حقیقت دلیلی برای این موضوع وجود ندارد بلکه دولت با سیاست‌های تشویقی می‌تواند به رفتار فعالان معدنی بخش خصوصی و همچنین مسیر سرمایه‌های آنها جهت دهد.

در هرحال بازالت ازجمله مواد معدنی است که فراوان در کشور یافت شده و ذخایر بالقوه عظیمی از آن در مناطق مختلف کشور وجود دارد. ذخایری که در صورت برنامه‌ریزی و استفاده از فناوری‌های نوین قادر خواهیم بود ضمن تامین نیاز داخلی با صادر کردن مازاد تولید زمینه ایجاد ارزش‌افزوده را فراهم کرده و صرفه اقتصادی را برای صنایع معدنی کشور به ارمغان آوریم.

منبع: بهین صنعت یاب

براساس آمارهای ارائه شده از سوی دبیر انجمن تولیدکنندگان شیرینی و شکلات، میزان تولید شکلات و شیرینی در سال ۱۳۹۴ حدود یک میلیون و ۵۹۶ هزا تن بوده است که از این میزان ۲۴۰ هزار تن به ارزش ۵۹۸میلیون دلار صادر شد.

این آمارها نشان می دهد سال گذشته تنها حدود ۱۳درصد محصول تولید شده در کارخانه های صنعتی شکلات و شیرینی کشور صادر شده اند؛ سهمی که به نظر کارشناسان بسیار پایین تر از ظرفیت کشور است به ویژه در مقایسه با رقیبان اصلی این صنعت پرسود که ترکیه یکی از مهم ترین آنها محسوب می شود.

درسال ۲۰۱۳ تنها یکی از شرکت های تولید کننده شیرینی و شکلات کشور ترکیه سه برابر کل صادرات ایران، شیرینی و شکلات به ۱۱۰ کشور جهان صادر کرده است. سرمایه گذاری در صنعت شیرینی و شکلات کشور حدود ۱۵سال است که به طور جدی شروع شده، به طوری که در اواسط دهه ۸۰ تعداد کارخانه های تولید شیرینی و شکلات در کشور به یک باره بیش از سه برابر شد و تعداد اعضای انجمن تولید کنندگان شیرینی و شکلات کشور از ۹۵ شرکت به حدود ۳۰۰ شرکت فعال رسید. البته بیشترین میزان سرمایه گذاری در این زمینه در شهر تبریز و استان آذربایجان شرقی انجام شد تا جایی که این شهر را به پایتخت شکلات کشور تبدیل کرد.

۵۰ درصد از بیسکویت و شکلات ایران در تبریز تولید می شود و بیش از ۸۵۰ واحد تولیدی شیرینی و شکلات در این شهر وجود دارد و محصولات آنها به بیش از ۵۰ کشور جهان صادر می شود. توجه به این نکته ضروری است که صادرات شیرینی و شکلات همواره مقام اول را در صنایع غذایی کشور به خود اختصاص داده تا جایی که سالانه حدود ۶۰۰میلیون دلار برای کشور ارزآوری به همراه دارد.

همچنین طبق آمار میزان صادرات این محصول دو برابر صادرات خودرو و قالی دستباف ایرانی ارزیابی شده است. در سه ماهه ابتدای سال ۱۳۹۵، ۴۷٫۷ هزارتن انواع شکلات، شیرینی و بیسکویت به ارزش ۱۱۵میلیون دلار به کشورهای دیگر صادر شده و نسبت به سال گذشته از نظر ارزشی ۳درصد و وزنی ۴٫۴درصد با افزایش رشد صادرات روبه رو بوده است.

آمار گمرک نشان می دهد که بخش عمده ای از شیرینی و شکلات های وارد شده به ایران از کشور ترکیه بوده است، به عبارت دیگر از مجموع ۹۷۰ تن شیرینی و شکلات وارداتی، بیش از ۴۰۰ تن آن از ترکیه به ایران وارد شده است. در این بین کشورهای افغانستان و عراق از مهم ترین مقاصد صادراتی ایران در این حوزه محسوب می شوند و بازار شکلات خوبی در این کشورها وجود دارد.

۶ میلیارد تومان سرمایه اولیه مورد نیاز برای سرمایه گذاری

فرهاد زعفری، مدرس دانشگاه و کارشناس صنایع غذایی با بیان اینکه حدود ۳۶۰ واحد تولیدی در صنعت شکلات ایران مشغول به کار هستند،  می گوید: مواد اولیه مورد استفاده در این صنعت کاکائو است که این ماده به صورت کامل از کشورهای دیگر وارد کشور می شود.

در حال حاضر حدود ۱۰شرکت بزرگ دنیا به صورت انحصاری روی تجارت کاکائو کار می کنند که عمده کاکائوی مصرفی ایران از کشور آفریقایی ساحل  عاج و از طریق واسطه ها وارد کشور می شود، به طوری که در سال گذشته میزان واردات این محصول به ۲۰هزار تن رسید.

وی در تعریف شکلات می گوید: شکلات درواقع تمام خوراکی های مشتق شده از کاکائو است که در حالت کلی از ترکیب شیر، شکر، کره کاکائو، پودر کاکائو و انواع مغزها و عصاره برخی میوه ها به دست می آید که با تغییر در میزان هر کدام از اجزا مدل و مزه شکلات تغییر می کند.

زعفری با انتقاد از اینکه گفته می شود شکلات های ایرانی به بازارهای اروپا صادر می شود، کشورهای ارمنستان، سوریه، ازبکستان، قزاقستان، عراق و افغانستان را از عمده بازارهای صادراتی ایران معرفی کرده و می گوید: صادرات شکلات های ایرانی تنها به کشورهای همسایه اختصاص دارد، در این بین حتی صادراتی به کشور امارات صورت نمی گیرد زیرا این کشور مهد شکلات های سوییسی و فرانسوی است.

این کارشناس صنایع غذایی با اشاره به میزان فضای مورد نیاز برای تاسیس و راه اندازی یک کارخانه شکلات سازی،  اضافه می کند: برای راه اندازی یک واحد تولیدی شکلات به یک زمین ۲ الی ۳ هزار متری نیاز است. اخذ مجوز برای راه اندازی چنین کسب و کاری توسط وزارت صنایع اعطا می شود ضمن اینکه تسهیلات بسیار خوبی نیز در اختیار تولیدکنندگان قرار داده می شود. در کل شما به ۶ میلیارد تومان سرمایه اولیه نیاز خواهید داشت.

وی در رابطه با تجهیزات و ماشین آلات مورد استفاده در این صنعت می گوید: خوشبختانه ماشین آلات ایرانی پیشرفت های بسیار خوبی در این زمینه داشتند تا جایی که شما می توانید با خیال راحت از خط تولید ایرانی استفاده کنید. قیمت این دستگاه ها بسته به میزان ظرفیت تولید و همچنین تعداد محصولات تولیدی یک دستگاه متفاوت است.

اگر قصد دارید از خط تولیدی دیگری استفاده کنید می توانید این ماشین آلات را از کشورهای اروپایی وارد کنید اما باید توجه داشته باشید که دستگاه های اروپایی ۶۰درصد گران تر از دستگاه های تولید داخل است. برای این کار شما به تجهیزات مختلفی مثل تجهیزات پخت،  انبار،  دستگاه دپوزیت و بسته بندی شکلات نیاز دارید.

وی در رابطه با تعداد نیروی انسانی مورد نیاز می گوید: اگر بخواهید در ابعاد کارخانه ای مثل کارخانه شونیز کار کنید به ۱۲۰۰ نفر پرسنل نیاز خواهید داشت.

دغدغه های تولیدکنندگان شکلات چیست؟

جعفر داوودی مهر، مدیرعامل صنایع غذایی داوودی با بیان اینکه نبود نقدینگی، سرمایه در گردش و رکود حاکم بر جامعه از مشکلات اصلی تولیدکنندگان شکلات در ایران محسوب می شود بر لزوم حمایت دولت از این صنعت تاکید کرده و می گوید: هزینه های تولید در این صنعت بسیار بالاست و تبعا با بالا رفتن قیمت ها قدرت رقابت ما با برندهای خارجی موجود در سطح کشور کاهش می یابد و از آنجایی که بخش عمده ای از این محصولات به صورت قاچاق وارد کشور می شود این محصولات قاچاق به طور سیستماتیک جایگزین مصرف کالاهای تولید داخل می شوند.

متاسفانه فرهنگ مردم ایران یک فرهنگ خارجی پسند است. بسیاری از تولیدات ایرانی کیفیت های بالایی دارند اما مردم حاضر هستند با صرف مبالغ بیشتر به خرید شکلات های خارجی اقدام کنند. در این راستا باید یادآور شد که فروش شکلات های خارجی در فروشگاه های زنجیره ای به ترویج فرهنگ مصرف کالاهای خارجی دامن می زند.

وی  اضافه می کند: موضوع دیگر حاشیه سود فروش شکلات هاست.قطعا این حاشیه سود برای شکلات های ایرانی محدود و برای شکلات های خارجی بسیار بالاست و همین امر سبب می شود شاهد شبکه توزیع بزرگ شکلات های خارجی در فروشگاه های سراسر کشور باشیم. مسئله دیگری که باید به آن اشاره شود منقضی شدن زمان مصرف بعضی از شکلات های خارجی و قاچاق است. دیده شده که فروشندگان با دستکاری کردن تاریخ مصرف چنین شکلات هایی به فروش دوباره آنها اقدام می کنند. نبود یک نظارت دقیق بر این موارد از مشکلات عمده این صنعت محسوب می شود.

داوودی مهر می افزاید: صنعت شیرینی و شکلات کشور جایگاه و کیفیت بسیار مطلوبی دارد تا جایی که بسیاری از محصولات تولیدی کشور به صادرات اختصاص می یابد. شکلات های تولید داخلی می تواند پاسخگوی کامل نیاز بازار باشد اما متاسفانه وجود شکلات های خارجی با بسته بندی فریبنده خریدار را به سمت خود می کشاند.

این تولیدکننده با بیان اینکه سرمایه گذاری در صنعت تولید شیرینی و شکلات بسیار پر سود و زود بازده خواهد بود،  ادامه می دهد: برای سرمایه گذاری در این صنعت به حداقل ۵میلیارد تومان سرمایه اولیه نیاز خواهید داشت و از آنجا که مصرف کیک و بیسکویت درکشور ما بسیار بالاست قطعا سرمایه گذاری در این صنعت به ثمر خواهد نشست و بازار شکلات خوبی در ایران وجود دارد.

آذربایجان شرقی، قطب شکلات کشور

صنعت شیرینی و شکلات نیمی از صادرات صنایع غذایی را به خود اختصاص داده است. در این میان استان های آذربایجان شرقی و غربی، اصفهان، خراسان و تهران جزو بهترین تولیدکنندگان شیرینی و شکلات صنعتی محسوب می شوند. سهم آذربایجان شرقی از ۶۰ درصد صادرات شکلات و شیرینی ایران باعث شده تبریز به عنوان قطب این صنعت حرف اول تولید را بزند.

هم اکنون ۸۵۰ واحد بزرگ و کوچک صنایع غذایی، شیرینی، شکلات و آشامیدنی در این استان مشغول به فعالیت هستند،  به طوری که بیش از ۵۰درصد شیرینی و شکلات کشور شامل ۶۰۰ نوع محصول متنوع در استان آذربایجان شرقی تولید می شود و در این میان ۵۲ درصد شکلات، ۴۰درصد بیسکویت، ۴۳درصد ویفر، ۴۶درصد تافی و ۳۸ درصد آب نبات کشور محصول تولیدی این استان است.

آمار و ارقام بازار شکلات در جهان و سهم مصرف سرانه کشورها

تولیدکنندگان برتر این صنعت در جهان کشورهای آمریکا، سوییس، ایتالیا، آلمان، ترکیه، هلند، آرژانتین و بلژیک هستند. کشور بلژیک که پایتخت شکلات و به عنوان یک بازار شکلات مطرح جهان و از بزرگ ترین صادرکنندگان این محصول به شمار می آید از راه صادرات شکلات ارزآوری بسیاری داشته است. سالانه مصرف شکلات برای هر فرد در این کشور بیش از ۱۱ کیلوگرم است در حالی که مصرف شیرینی و شکلات درایران یک پنجم دنیا و مصرف سرانه آن حدود دو کیلوگرم تخمین زده شده است. این رقم برای کشورهای اروپایی حدود ۹تا ۱۰ کیلوگرم است.

طبیعی است چنین مصارف بالایی زمینه افزایش تولید و به تبع آن صادرات را فراهم می کند. مصرف شکلات در ایران بیشتر منوط به مناسبت های مختلف است گرچه این دیدگاه تا حدی در حال تغییر است اما آمار سرانه مصرف به خوبی می تواند نشانگر این موضوع باشد. صنعت شیرینی و شکلات ایران براساس آمارهای رسمی چهارمین ارزش افزوده را در بین صنایع غذایی کشور داشته و توانسته زمینه اشتغال بیش از ۳۰۰ هزار نفر را به طور مستقیم یا غیرمستقیم در کشور فراهم کند.

***بازار شکلات***

برای راه اندازی یک کارخانه شکلات سازی به ۶میلیارد تومان سرمایه اولیه نیاز است که از این میزان بخشی صرف اجاره یک فضای ۲ الی ۳هزار متری و بخشی برای خرید تجهیزات و مواد اولیه استفاده می شود. مواد اولیه اصلی کارخانه های شکلات سازی کاکائو است که به طور کامل از کشور ساحل عاج و توسط واسطه ها به کشور وارد می شود.

در رابطه با تجهیزات و ماشین آلات مورد استفاده در این صنعت کافی است بدانید که قیمت دستگاه ها بسته به میزان ظرفیت تولید و همچنین تعداد محصولات تولیدی یک دستگاه متغیر است. ضمن اینکه در این راستا می توانید هم از خط تولید ماشین آلات ایرانی و هم کشورهای اروپایی استفاده کنید. اعطای مجوز نیز در این حوزه همانند تمامی صنایع دیگر توسط وزارت صنایع صورت می گیرد.

منبع: بهین صنعت یاب

شب گذشته گوگل پلی اقدام به حذف نرم افزار موبوگرام فارسی از روی تمام گوشی های اندروید کرد. درست همانند کاری که چند ماه پیش با تلگرام طلایی و هاتگرام انجام داد. اقدامی که با گمانه زنی های بسیاری در فضای مجازی رو به رو شد. برخی مدعی شدند که این نرم افزارها که توانسته بودند دسترسی بدون فیلتر مخاطب به تلگرام را فراهم کنند، توسط دولت ایران طراحی شدند و در صدد جاسوسی از افراد بر آمده اند. عده ای نیز کار شرکت آمریکایی را نادرست دانستند و خواهان دسترسی آزاد به این برنامه ها شدند. اما کمتر کسی به این نکته توجه کرد که:
یک شرکت آمریکایی، توانسته از آن سر دنیا، این نرم افزار ها را از روی گوشی ایرانی ها پاک کند!

دقت کنید! یک آمریکایی(!)، آن چنان به گوشی یک ایرانی که تقریبا شخصی ترین حریم اوست، دسترسی دارد که می تواند سر خود، در برنامه هایش کند و کاو کرده و آن چه را که می خواهد نباشد، پاک کند.
به راحتی می تواند بگوید: من این را نمی پسندم. این برنامه برای من امن نیست!

در دنیای امروز، قلب انسان، تلفن شخصی اوست. دستگاهی که خصوصی ترین اتفاقات و اطلاعات زندگی خود را در آن نگهداری می کند. البته که حتما آقای مهندس جهرمی این را می دانند. حضور ایشان در فضای مجازی، اهمیت به نظرات مردم و تلاش برای تعامل سازنده با آن ها پسندیده است، اما باید از ایشان پرسید: تضمین امنیت اطلاعات کاربران ایرانی در مقابل شرکت های خارجی و حتی موتورهای جستجوی غول پیکر، چیست؟ آیا نمی توان با راه اندازی شبکه ملی اطلاعات دست بیگانگان را از اطلاعات کاربران ایرانی کوتاه کرد؟

انتهای پیام/ ت44

سینۀ سوختۀ سینما امروزه مملو است از زخم هایی که فرزندان آن به بدنه وارد کرده اند. روی پردۀ نقره ای سیاه است، آن هم از وقتی که از فیلم های فاخر کمدی مانند لیلی با من است کمال تبریزی، رسیده ایم به فیلم هایی که با دیالوگ های سخیف و جنسی به سر حد فروش می رسند. راستش را بخواهید، قبلا به این فکر می کردم که بازیگران و عوامل برخی از فیلم ها چگونه می توانند با خانواده خود به دیدن این فیلم ها بروند و از دیدن آن لذت ببرند؛ اما اکنون سوالم این است که کارگردان، چگونه می تواند همسر خود را در صحنه های مبتذل فیلم به کار گیرد؟

بلایی به نام سینمای گیشه

البته نمی توان همه را به یک چوب راند. در همین سینمای مملو از هجو گیشه، فیلم های فاخر بسیاری وجود دارد که توانسته اند گوی سبقت را از رقبا بربایند. عده ای معتقدند سینمای حکومتی وظیفه ورود و کنترل این وضعیت را بر عهده دارد. عده ای دیگر که در تقابل با گروه قبلی قراردارند، معتقدند حاصل ورود حکومت و دولت به مغوله هنر، خاصه سینما، رانت ایجاد می کند، آن هم نه یک رانت معمولی در پروسه ساخت و تولید، بلکه در زمینه پخش و اکران که مهم تر از مراحل قبلی است. اگر بهترین فیلم، با متد بد اکران شود، نمی تواند به حق واقعی خود دست یابد. یکی از عواقب صنعتی شدن سینما به وجود آمدن همین سینمای گیشه است‌. گاهی کارگردان چنان برای فروش فیلم تحت فشار است که هرکاری دیالوگ و حرکت ناشایستی را در فیلم جای می دهد. امروز که می خواستم برای نگارش این سیاهه، سری به مطالب و نوشته های دیگران در خبرنگاران و دنیای مجازی بزنم، به مصاحبه یکی از کارگردان های معروف سینما برخوردم که معتقد بود: فیلم بفروش، هرچه که باشد بهتر از فیلم نفروش است!

یعنی رسالت اصلی فیلم »فروختن« است! هنر برای پول، برای هنر. پول بد است؟ نه! چرا بد باشد!؟ هیچ اثر فاخر کمدی و طنز بدون صرف پول به دست نیامده و هیچکس نیز منکر این نیست که فیلم باید طوری ساخته شود که در گیشه موفق باشد، اما نه چنان که با هدف گیشه ساخته شود.

این سینما هیچ ابایی از به کارگیری سلبریتی های معمولی ندارد. حاضر است برای فروختن فیلم خود دست به  هرکاری بزند و هرکس را با بازیگرانی که سال ها خاک صحنه این سینما را خورده اند دم خور کند، به آن ها بازی بدهد و با همین کار به شهرت کاذب آنان مقبولیت ببخشد. مقبولیت مشروعیت نمی آورد.

خواب زمستانی ارشاد

با آنکه زمستان بار خود را بسته بود و از مرزهای کشور خارج می شد، اداره ارشاد هنوز در خواب زمستانی بود. یک خواب نه چندان طولانی کافی بود تا فیلم رحمان۱۴۰۰، ساخته منوچهرهادی، با نسخه های اصلاح نشده پرده های حیا را در نوردد و حتی رکورد فروش یک فیلم در یک روز را به نام خود ثبت نماید. نزدیک به ۲۲میلیارد و پانصد میلیون تومان فروش، یعنی بیش از یک میلیون و پانصد مخاطب! و جالب تر اینکه حتی یک نفر از این ۱/۵میلیون نفر از ناظران اکران نبوده اند؟! از اقوامشان چطور؟ چطور می توان قبول کرد فیلمی روی پرده باشد و میلیاردها تومان بفروشد و رکورد فروش روزانه تاریخ سینمای ایران را هدف بگیرد، و بعد معلوم شود که اصلاحات شورای نظارت بر اکران روی آن اعمال نشده است!؟

افسوس، طنز قضیه، بیش از طنز فیلم است!

سینمای ایران در چند سال اخیر میزبان جنسی از کمدی بوده که تا پیش از این معمولاً در کلیپ های اینترنتی رویت می شد و البته از میزان بسیار بالای بازدید برخوردار بود. محبوبیت این دسته از کلیپ ها سبب شد تا سینمای ایران نیز روی خوشی به این نوع محتوا نشان دهد و آثاری با رویکرد مشابه را روانه سینما نماید که با استقبال بی نظیری از جانب مخاطبین ایرانی مواجه شد. فروش بی سابقه آثاری نظیر  «هزارپا» می تواند دلیل محکمی باشد برای آنکه ثابت کند، مخاطب ایرانی تمایل زیادی به تماشای این جنس کمدی در سینما دارد و رویه ساخت این آثار نیز با شیب تندی در حال افزایش است.

پس از به اکران درآمدن آثاری نظیر « مارموز » در ماه های اخیر، حالا «رحمان 1400» روانه سینما شده که ملغمه ای بی سر و ته و سرشار از ابتذال است. اثری که تا چند سال پیش هر فیلمسازی به سختی می پذیرفت تا آن را روانه سینما نماید و به عنوان یک تجربه سینمایی از آن یاد نماید اما ظاهراً این موارد چندان برای منوچهر هادی، کارگردان این اثر اهمیت ندارد و ساخته های پیش او یعنی »من سالودار نیستم« و »آینه بغل« نیز به خوبی این وضعیت را تایید می کنند.

به نظر نمی رسد که ساخته شدن اثری همانند «رحمان 1400» از دغدغه ای ذهنی برآید. به احتمال زیاد نه فیلمساز و نه نویسنده ، هیچکدام ایده و دغدغه ای برای ارائه محتوایی که بتواند ذهن مخاطب را حتی در حد چند دقیقه به چالش بکشد نداشته اند و صرفاً به جهت پول ساختن بوسیله ساخت مجموعه موقعیت های عجیب و غریب و تدوین آن و سپس ارسال به پرده های سینما، تصمیم به انجام کار خود گرفته اند. در »رحمان 1400« نشانی از متن و کارگردانی به چشم نمی خورد و هرآنچه که در تصویر نقش بسته گوشه ای از ابتذال است که در اشکال مختلف و با تنوع کامل ارائه شده است.

در »رحمان 1400« هیچ شخصیتی ساخته نمی شود و هرآنچه که در فیلم قابل رویت است کاریکاتورهای متحرکی هستند که مطابق کلیشه های ترسیم شده در جامعه رفتار می کنند و هرگز توانایی خارج شدن از این وضعیت و تبدیل شدن به شخصیت را ندارند. در میان این افراد طیف های مختلفی از کارگر شریف گرفته تا متظاهر دین دار مشاهده می گردد اما نقطه اشتراک تمامی آنها شعور حداقلی شان است که تصویر بالغ بودن شان را خدشه دار می کند! موقعیت های کمیکی که در فیلم ساخته می شود به بدترین و بی مزه ترین و نازل ترین شکل ممکن به مخاطب ارائه شده است که عوامل بسیاری جز فیلمنامه و کارگردانی در شکل گیری آن دخیل بوده است.

«ستاره مربع» های افراطی

در دو سه سال اخیر، تلویزیون با بکارگیری افراطی اسپانسرها و «ستاره مربع» های معروفی که باعث ایجاد فضای طنز در میان کاربران شده، بحث های فراوانی را رقم زده اند و حالا به نظر می رسد که این افراط در حال ورود به سینمای ایران نیز هست به طوری که در میانه فیلم «رحمان 1400» چندین دقیقه از داستان به تبلیغ مستقیم خدمات اسپانسر گذشته است! در واقع مخاطب در هنگام تماشای فیلم می بایست چندین موقعیت را به اجبار با حضور اسپانسر مشاهده نماید و مورد ویرانگر اینکه این موقعیت ها ابداً ارتباطی با فضای داستانی ندارند. در بخش های دیگری از فیلم نیز بی آنکه موقعیت ایجاب نماید، ماشین های مدل بالا با رنگ های مختلف به تصویر کشیده شده اند که آدمهای داستان حول محور آن دیالوگ برقرار می نمایند! تمام این موارد نشان می دهد که «رحمان 1400» بیش از آنکه ایده و تلاش فیلمسازش برای ساخت فیلم باشد، اثری است که مدیون اسپانسرها بوده و بخش اعظمی از فیلم نیز به اجبار این سرمایه گذارها در موقعیت های بی ربط، با بدترین شکل ممکن ساخته شده است.

شوخی های جنسی فیلم نیز بی آنکه کارکرد صحیحی در فیلم داشته باشند، بصورت تکراری و رگباری در فیلم به مخاطب ارائه می شود و مخصوصاً شوخی مربوط به پائین تنه که تقریباً هر چند دقیقه یکبار توسط سعید آقایی و بهرام افشاری با اکت لازم(!) در حال بازخوانی و اجراست! ظاهراً سازندگان نمی دانستند که یک شوخی شاید تنها دوبار بتواند مخاطبی را به خنده بیندازد و تکرار چند ده باره آن کارکرد خود را از دست می دهد. در فیلم شوخی های مختلفی هم با اتفاقات سیاسی و اجتماعی روز ایران می شود. مانند تغییر نام موسسه کاسپین به «جاسپین» و اشاره به افرادی که به نام دین در حال فساد هستند. این اشارات در فیلم بی معنی به نظر می رسند چراکه فیلمساز از نزدیک شدن به سوژه هایی که قصد شوخی با آنها را دارد خودداری می کند و صرفاً به چند شوخی ریز بسنده کرده چراکه نمی خواسته کوچکترین خطری اثرش را تهدید و برای آن حاشیه بسازد! از این جهت «رحمان 1400» علی رغم ژست منتقدانه ای که گرفته، اثری کاملاً بی خاصیت محسوب می شود.

در میان بازیگران فیلم تنها سعید آقاخانی است که با طنازی ذاتی اش موفق شده تا حدودی شخصیت رحمان را به دل تماشاگر بنشاند. آقاخانی که در سالهای گذشته بازی در نقش های جدی را در اولویت کاری اش قرار داده بود، در « رحمان 1400 » بار دیگر به آثار طنز بازگشته و نقش آفرینی نسبتاً مناسبی هم در نقش رحمان داشته است. اما برخلاف آقاخانی، دیگر بازیگران فیلم مجموعه ای از بازیهای بد را رقم زده اند که در این بین می توان به محمدرضا گلزار اشاره کرد یک بازی بد دیگر به کارنامه هنری اش اضافه شده است. نقش آفرینی عجیب و غریب یکتا ناصر که ایفاگر نقش زن کاملاً مشنگ و بی عقل رحمان بوده، یکی دیگر از بازیهای ضعیف فیلم است که البته بیشتر به دلیل شخصیت پردازی اینچنین ویران است تا توانایی های بازیگری یکتا ناصر.حضور کوتاه مدت مهران مدیری در فیلم هم توفیقی ایجاد نمی کند و نمی تواند فیلم را نجات دهد.

رحمان 1400 را می توان نمونه ای ضعیف از کارهای منوچهر هادی دانست. کارگردانی که دست رد به سینه هیچ ژانری نزده است  و در مواقع نیاز از همه نوع سناریو و بازی استفاده کرده است. سینماگران باید پاسخ دهند؛ پاسخ ناکارامدی سینما در جذب مخاطب خانواده و عدم ساختن طنزهایی که امکان نمایش در خانواده را به معنای واقعی کلمه(نه آنچه وجود دارد) داشته باشند.