صنعت گردشگری علاوه بر نقش و تأثیر بسزای آن در ابراز هویت ملی و ایجاد امنیت اجتماعی، موجب ارتقای ابعاد وسیع اقتصادی از جمله ایجاد فرصتهای شغلی، درآمدزایی، کاهش فقر و گسترش عدالت اجتماعی و رفاه در جامعه میشود و توسعه صنعت گردشگری مقدمه ای برای توسعه سرمایه گذاری در دیگر بخشهای اقتصادی است که لازمه آن حضور در زنجیره جهانی گردشگری و نظامهای بزرگ سامانیافته است.
از سوی دیگر بر اساس قانون تشکیل و اداره مناطق آزاد و ویژه اقتصادی این مناطق به منظور پشتیبانی از فعالیتهای اقتصادی و برقراری ارتباط تجاری بین المللی و تحرک در اقتصاد منطقه ای و تولید و پردازش کاال، انتقال فنآوری، افزایش صادرات غیرنفتی، ایجاد اشتغال مولد و جلب و تشویق
سرمایه گذاری داخلی و خارجی، صادرات مجدد، عبور خارجی )ترانزیت( و انتقال کاال )ترانشیب( تأسیس شدهاند و یکی از کارکردهای این مناطق به منظور تأمین و تحقق اهداف فوق گردشگری و جذب گردشگر است.
مناطق آزاد و ویژه اقتصادی ایران دارای مجموعه وسیعی از فرصتهای گردشگری هستند. آثار تاریخی و جاذبههای طبیعی مناطق از جمله فرصتها و امکاناتی است که اگر درست و به موقع مورد برنامه ریزی و بهره برداری قرار گیرد میتواند به گنجین های برای کشور و تحقق اهداف مناطق تبدیل شود.
مناطق گردش پذیر، اماکن تاریخی، جاذبه های طبیعی و گردشگری مناطق آزاد و ویژه اقتصادی باید به خوبی شناسایی شده، در سایتهای گردشگری جهانی به صورت مصور معرفی شوند.
تبلیغات صحیح و اطلاع رسانی وسیع نیز از دیگر راهکارهای عملی است که در زمینه جذب گردشگر
می تواند بسیار مفید واقع شود. ارائه تبلیغات داخلی و خارجی جهت به تصویر کشاندن امکانات و استعدادهای طبیعی و جاذبه های متنوع توریستی و شناخت عمقی فرهنگها، خرده فرهنگها، تمدن، تاریخ و حیات اجتماعی ـ اقتصادی مناطق در توسعه صنعت توریسم بسیار مؤثر خواهد بود. استفاده از وسایل ارتباط جمعی مانند تلویزیون، رادیو، تلفن، پست و برگزاری کنفرانسها و نمایشگاهها و جشنوارههای فرهنگی و هنری و همچنین شرکت در جشنوارهها و کنفرانسهای بین المللی بسیار مهم میباشند. به طوری که شاهد هستیم هنگامی که منطقه آزاد ارس در نمایشگاه گردشگری میلان در ایتالیا شرکت می‌کند، میتواند با ۵ گروه مختلف سرمایه گذار مذاکره کند.
یکی از بهترین راههای جذب گردشگر در مناطق ازاد اجرای طرح کلبه سنتی سفر است. در قالب این شرح از بافت سنتی مناطق ازاد و وبژه برای چذب گردشگران داخلی و خارجی بهر گرفته می شود.
در برنامه ریزی توسعه مناطق آزاد ایران باید به نقش مراکز اقامتی و هتل ها به عنوان زیرساخت های جذب گردشگر توجه کافی داشت. در چند سال اخیر جزیره قشم با افزایش تعداد گردشگران روبرو بوده و در بخش زیرساخت های ملموس از جمله واحدهای اقامتی، پذیرایی و… رشد خوبی داشته است. ولی به فاکتورهای مهمی از جمله افزایش ماندگاری گردشگران در جزیره، انتفاع جامعه محلی و تنوع بخشی به محصولات گردشگری پرداخته نشده است. در بخش زیرساخت های ناملموس، باید به سه مقولات آموزش، امنیت، مهمان نوازی تاکید شود. باید تفکر حاکم بر بسیاری از واحدهای اقامتی جزیره از حالت مشتری مداری تغییر و وارد مرحله مشتری محوری شود. مسوولان جزیره قشم باید به برندسازی جزیره از طریق حضور در همه رویدادهای بزرگ و عمده گردشگری توجه داشته باشند. با توجه به اهمیت توسعه مناطق آزاد در اقتصاد کشور نگاهی به جایگاه گردشگری در مناطق آزاد تجاری بویژه قشم به جهت برخورداری از منابع بالقوه گردشگری، موقعیت استراتژیک و ژئوپلتیک منطقه ای امری ضروری به نظر می رسد. در این پژوهش سعی می شود ضمن تبیین جایگاه گردشگری در توسعه قشم به تقویت پتانسیل ها و فرصت های موجود پرداخته و با برنامه ریزی و تدوین راهبردها، ضعف های موجود در منطقه را به فرصت تبدیل نموده و زمینه توسعه اقتصادی، اجتماعی، فرهنگی و سیاسی منطقه و کشور را فراهم نمود.
سازمان منطقه آزاد تجاری – صنعتی چابهار یکی از مناطق آزاد ایران است که با توسعه کارکردهای گردشگری به عنوان یکی از راهبردها و اهداف توسعه ای، می تواند تحقق بخش توسعه منطقه ای در جنوب شرق کشور باشد. نتایج حاصل از تجزیه و تحلیل رگرسیونی این تحقیق بیانگر آن است که در این زمینه موفقیت چندانی نداشته است. بطوریکه مولفه های حمل و نقل دریایی، تبلیغات و بازاریابی، امکانات گردشگری درمانی و امکانات تفریحی و فرهنگی به ترتیب با ضرایب ۰.۰۸۷ – ۰.۰۸۱ – ۰.۰۷۸ – ۰.۰۷۶ دارای بیشترین میزان تاثیرگذاری منفی و عواملی مثل ساختارهای زیربنایی مربوط به گاز و تلفن و مدیریت با ضرایب ۰.۰۳۴ – ۰.۰۶ – ۰.۰۶۱ دارای کمترین میزان تاثیرگذاری در این عدم توفیق بوده اند. اینک رهیافت این پژوهش آن است که جهت رفع این نارسایی ها، عواملی مانند توسعه تبلیغات و بازاریابی، حمل و نقل ریلی، زیرساخت های مربوط به فاضلاب، ایجاد اماکن و امکانات ورزشی، افزایش تعداد اقامتگاه ها و آژانس های مسافرتی و راهنمای مخصوص گردشگری در آینده، در عین حال تحول در نظام مدیریت گردشگری منطقه و جهت گیری به سوی مدیریتی جامع واحد و همه جانبه نگر با مشارکت و همفکری مردم محلی در تمامی مراحل برنامه ریزی و اجرای طرح های توسعه گردشگری می تواند در این ارتباط رهگشا بوده و بیشترین تاثیر را در توسعه توریسم منطقه چابهار داشته باشند.
مزایای ایجاد مناطق آزاد تجاری و گردشگری:
۱. ایجاد محیطی مساعد برای توسعه پایدار و مستمر صنعت گردشگری
۲. ایجاد اشتغال (به ازای هر شغل مستقیم گاه تا هفت شغل غیر مستقیم ایجاد میشود)
۳. افزایش جذابیت سرمایه گذاری منطقه
۴. افزایش سطح و کیفیت خدمات
۵. توسعه فناوری های حوزه سلامت، بهداشت و درمان از طریق مبادله اطلاعات و ایجاد روابط متقابل بین دانشگاه ها و مراکز علمی داخلی و جهانی
مناطق آزاد تجاری-گردشگری، امروزه برای تحقق اراده کشور در توسعه گردشگری خارجی یکی از مناسب ترین گزینه ها هستند؛ صنعتی که میتواند در شرایط حساس اقتصادی این روز ها زمینه تمایل بهبود در برقراری روابط بسیاری از کشورهای خارجی با ایران، و در زمانی کوتاه زمینه رونق اقتصادی و اشتغال جوانان را برای کشور فراهم کند. توسعه گردشگری تنها گزینه رهایی اقتصاد ایران از وابستگی به نفت نیست؛ اما زود بازده ترین است و مناطق آزاد کشور می‌توانند آماده ترین مناطق برای شروع یک اتفاق مهم در این باره باشند.
